در سال 355 هجرى از زنى به نام « فاطمه » در بغداد فرزندى تولد يافت كه پدرش شريف « ابو احمد » موسوى نام او را على نهاد و بعدها به القابى چون « مرتضى » و « علم الهدى » و « ذو المجدين » و « ذو الثمانين » يا « ثمانينى » ملقّب گشت . پدرش « ابو احمد » - كه براى او نيز مورّخان القابى چون « اجل ، طاهر ، اوحد ، ذو المناقب » آورده‌اند - « حسين » نام داشت و نقيب طالبيان در بغداد و فرزند موسى بن محمد بن موسى بن ابراهيم بن موسى الكاظم ( هفتمين امام شيعهء اماميه ) بود . مادرش « فاطمه » فرزند « حسن » ملقب به « الناصر الصغير » نقيب علويان در بغداد و « حسن » فرزند احمد بن الحسن ( الناصر الكبير الاطروش ) بن على بن الحسن بن على بن عمر الاشرف بن على زين العابدين ( چهارمين امام شيعه اماميه ) بود . بنابراين از طرف مادر ، نسب او به علويان طبرستان مىرسد . از كتاب‌هاى بسيار به دست مىآيد كه پدر و اجداد « مرتضى » داراى مقامات عاليه و مناصب رفيعهء ظاهرى و معنوى بوده‌اند « 1 » و چنان‌كه از سلسلهء نسبت او هويدا است از ناحيهء ابوين در فاصله كوتاهى به امامين همامين « موسى الكاظم » و « على زين العابدين » منتهى مىگرديده است . اين نسبت رفيع و وقايعى كه اتّفاق مىافتاد « 2 » موجب شد كه براى معاصران او و حتى براى خود او نسبت به آينده‌اش احساسى بس شگرف پديد آيد كه در پيدايش شخصيت عظيم علمى و اجتماعى او فوق‌العاده مؤثر واقع شود : معاصران ، وى را به ديدهء تعظيم و تكريم مىنگريستند و خود او نيز غالبا به شخصيت ممتاز خود و پدرانش فخر و مباهات مىكرد « 3 » و همين موجبات ، او را به وظايف خطيرى كه آينده به عهدهء او مىگذاشت آگاه مىساخت و لذا همواره در تكميل شخصيت خود از هر حيث ، نهايت كوشش را مبذول مىداشت . به خوبى معلوم نيست كه او از چه وقت و به چه چيز ، در آغاز تحصيل دانش اشتغال

--> ( 1 ) - رجوع شود به شرح ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 10 ط دار الحلبى ، و منهج المقال ، ص 27 چاپ ايران ، و كامل و منتظم جوادى 301 ، و 310 و 400 ه ، و ناصريات ص 1 ، چاپ ايران سال 1275 ، و كتب ديگر . ( 2 ) - مانند خواب « شيخ مفيد » كه در بيشتر تواريخ و تراجم مسطور است و نظاير آن . ( 3 ) - رجوع شود به فهرست اغراض و مضامين ديوان سيّد ، چاپ قاهره در سال 1958 .